Hyppocrates van Kos

Deel 1: de eed van Hyppocrates

Deel 2: Hyppocrates, biografie

Hyppocrates

Deel 1: De eed van Hyppocrates:

Nederlandse vertaling van de oorspronkelijke tekst:

“Ik zweer bij Apollon de genezer, bij Asclepius, Hygieia en Panacea en neem alle goden en godinnen tot getuige, om naar mijn beste oordeel en vermogen de volgende eed te houden:
Ik zal naar mijn beste oordeel en vermogen en om bestwil mijner zieken hun een leefregel voorschrijven en nooit iemand kwaad doen.
Nooit zal ik, om iemand te gerieven, een dodelijk middel voorschrijven of een raad geven, die, als hij wordt gevolgd, de dood tot gevolg heeft. Nooit zal ik een vrouw een instrument voorschrijven om een miskraam op te wekken. Maar ik zal de zuiverheid van mijn leven en mijn kunst bewaren. Het snijden van de steen zal ik nalaten, ook als de ziekte duidelijk is; ik zal dit overlaten aan hen die hierin bekwaam zijn. In ieder huis waar ik binnentreed, zal ik slechts komen in het belang van mijn patiënten.
Mijn leermeester zal ik eren en liefhebben als mijn ouders; ik zal in gemeenschap met hem leven en zo nodig mijn bezit met hem delen, de kunst leren zonder vergoeding en zonder dat daartoe een schriftelijke belofte nodig is; aan mijn zonen, aan de zonen van mijn leermeester en aan de leerlingen die verklaard hebben zich aan de regelen van het beroep te zullen houden, aan hen allen zal ik de grondslagen van de kunst leren.
Al hetgeen mij ter kennis komt in de uitoefening van mijn beroep of in het dagelijks verkeer met mensen en dat niet behoort te worden rondverteld, zal ik geheim houden en niemand openbaren. Moge ik, als ik deze eed getrouwelijk houd, vreugde vinden in mijn leven en in de uitoefening van mijn kunst, maar moge het tegenovergestelde het geval zijn indien ik hem schend.
Ik zal mij verre houden van iedere welbewuste slechte daad en van elke verleiding, in het bijzonder van de geneugten der liefde met mannen of vrouwen, of zij vrij zijn of slaaf.”

Nederland:

In 1878 werd er in Nederland een artseneed ingevoerd, die was gebaseerd op de eed van Hippocrates. Deze artseneed werd door de KNMG (Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en de VSNU (Vereniging van Samenwerkende Universiteiten in Nederland) in 2003 vervangen door een andere eed. Nog steeds leggen medische studenten een eed of gelofte af op het moment dat zij hun artsbevoegdheid krijgen. Er bestaan verschillende vormen van de artseneed van de grondlegger van de westerse geneeskunde. De huidige eed van de KNMG lijkt — naar de letter van de tekst genomen — weinig meer op de oerversie van de eed van Hippocrates. De strekking blijft echter hetzelfde: respect van de medicus voor het leven, inclusief de dood, die naar de huidige maatstaven voor een arts eveneens onbetwistbaar deel uitmaakt van het humane bestaan.

Artseneed van de KNMG en de VSNU van 2003

“Ik zweer/beloof dat ik de geneeskunst zo goed als ik kan zal uitoefenen ten dienste van mijn medemens. Ik zal zorgen voor zieken, gezondheid bevorderen en lijden verlichten. Ik stel het belang van de patiënt voorop en eerbiedig zijn opvattingen. Ik zal aan de patiënt geen schade doen. Ik luister en zal hem goed inlichten. Ik zal geheim houden wat mij is toevertrouwd. Ik zal de geneeskundige kennis van mijzelf en anderen bevorderen. Ik erken de grenzen van mijn mogelijkheden. Ik zal mij open en toetsbaar opstellen, en ik ken mijn verantwoordelijkheid voor de samenleving. Ik zal de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de gezondheidszorg bevorderen. Ik maak geen misbruik van mijn medische kennis, ook niet onder druk. Ik zal zo het beroep van arts in ere houden. Zo waarlijk helpe mij God almachtig / Dat beloof ik.”

Gekozen is voor de algemene formulering “God”, waarbij studenten afhankelijk van hun geloofsovertuiging de naam van hun God in gedachten kunnen invullen.
Een vernieuwing die met deze eed wordt beoogd is dat de arts ook belooft geen misbruik te maken van zijn medische kennis, ook niet onder druk. Dit is toegevoegd met het oog op de Rechten van de Mens uit 1948, met als doel misbruik van medische kennis, zoals dat tijdens de Tweede Wereldoorlog optrad, te voorkomen. Dezelfde zinsnede is echter ook van toepassing op misbruik van kennis door commerciële druk vanuit de farmaceutische industrie.
De huidige artseneed van de KNMG en de VSNU heeft het ten opzichte van de Eed van Hippocrates ook niet meer over euthanasie en (indirecte) abortus.

Het uitspreken van een eed markeert in Nederland en in veel andere landen het einde van de universitaire artsopleiding, maar heeft op zich geen juridische betekenis.

Deel 2: Hyppocrates, biografie

Het is een wonderlijke ervaring te weten, dat Hippocrates, priester, arts en filosoof (460-370 jr.v.Chr.) een unieke kijk op gezondheid had.

Hyppocrates tijdens de eerste masaga in de geschiedenis...

The history of massage probably begins before we could properly call ourselves human. We instinctively rub a pain or an ache, we instinctively stroke a bruise. We use touch in healing without thinking about it, which suggests that it’s very, very old.
But in the 5th century BCE Hippocrates, the Greek physician, called it Anatripsis and wrote:
Anatripsis can relax, brace, incarnate, attenuate: hard anatripsis braces, soft relaxes, much anatripsis attenuates, and moderate thickens.’On surgery’ (17) “The physician must be acquainted with many things and assuredly with anatripsis, for things which have the same name have not always the same effects, for rubbing can bind a joint that is too loose, or loosen a joint that is too hard.”

Hyppocrates van Kos

Hippocrates: ‘De geneeskunst is lang, het leven is kort, de ontmoeting met de arts is vluchtig en zijn proefneming hachelijk, zijn oordeel over gezondheid is moeilijk. Een geneesheer behoort een open oog en oor te hebben voor de leefomstandigheden van de patiënt, de invloed van de jaargetijden, de leeftijd en andere omstandigheden die inwerken op de patient. Hippocrates is voor de medische wetenschap een begrip. Zijn levenswerk heeft door de eeuwen heen tot de verbeelding gesproken.

Zijn naam betekent paardentemmer. Hij wordt beschouwd als de grondlegger, de ‘vader’ van de geneeskunde omdat hij als eerste natuurlijke in plaats van bovennatuurlijke oorzaken voor ziekten zag. Hij was een van de eersten die op basis van lichamelijke symptomen een diagnose kon stellen en daarbij een bepaalde therapie voorschreef. Hij haalde dus de geneeskunde uit de taboesfeer van tovenarij en godsdienst.

Een van de grote verdiensten van Hippocrates is dat hij de medische wetenschap scheidde van het heersende natuurfilosofisch denken. Hij legde sterke nadruk op hygiëne, zowel voor arts als patiënt, op gezonde eet- en drinkgewoonten, het belang van frisse lucht en een natuurlijk verloop van processen in het lichaam.
Hippocrates had een praktijk en een artsenschool op zijn geboorte-eiland Kos, waar hij zijn leerlingen een hoge beroepsmoraal bijbracht. Hij ontwierp een plechtige artseneed waar hij zijn pupillen aan verplichtte en die heden ten dage ook in Nederland door artsen bij hun afstuderen wordt afgelegd. Hoewel er verschillende vormen van de eed bestaan wordt hij nog altijd de ‘Eed van Hippocrates’ genoemd.

Op zijn verre reizen per boot leerde hij de invloeden van het klimaat, het jaargetijde, het samenzijn met allerlei mensen van verschillende leeftijden en culturele achtergronden kennen. Zo kwam hij tot het beschrijven van het menselijk gedrag, de zgn. temperamenten-leer. Het is aardig te weten dat de stormachtige overtocht over de Middellandsche Zee een prikkel is geweest op onderzoek te gaan naar de invloeden van de seizoenen op de menselijke gezondheid, het menselijk gedrag, het karakter en het temperament.
Hij was ervan overtuigd dat gezondheid bij de mens afhing van de balans tussen lichaamssappen; onbalans zou ziekte veroorzaken. Dit wordt de leer der humores genoemd.

De temperamentenleer:

Het menselijk lichaam zou bestaan uit vier soorten lichaamssappen: slijm, bloed, gele gal en zwarte gal. De fysieke en mentale toestand (het temperament) en ziekteverschijnselen werden verklaard uit het bestaande gehalte aan de verschillende sappen.

Een teveel aan slijm (flegma) zou een flegmatisch of kalm temperament tot gevolg hebben;

een teveel aan bloed een sanguïnisch of optimistisch, gepassioneerd temperament;

een teveel aan gele gal een cholerisch of prikkelbaar, opvliegend temperament;

een teveel aan zwarte gal een melancholisch, depressief temperament.
Een onbalans zou behandeld moeten worden met een dieet.

Later werden deze ideeën, die lange tijd grote invloed op de medische wetenschap zouden houden, overgenomen door de invloedrijke Grieks/Romeinse arts Claudius Galenus. Deze zou de theorie verbinden met die van de vier elementen: het flegmatische verbond hij met water, het sanguine met lucht, het cholerische met vuur en het melancholische met aarde.

Hyppocrates weigert zich te laten omkopen

Hippocrates, the central historical figure in Greek medicine during the 5th century BCE, authored a group of medical treatises known collectively as the Hippocratic Corpus. It was Hippocrates who first attempted to separate the practice of medicine from religion and superstition. His Hippocratic Oath was remarkable in terms of the moral standards he sought to establish for the healing profession. Over the centuries, various legends originating in antiquity were repeated reinforcing Hippocrates’ reputation as a man of great skill, integrity and patriotism. According to one of these stories, Artaxerxes appealed to Hippocrates to help cure an epidemic that was ravaging the Persian troops, offering him gold, silver and the highest honors. However, Hippocrates refused to be bribed. By the mid 19th century, this story was understood to be apocryphal.

Reinigende activiteiten

De sleutelbegrippen in onze gezondheidszorg nu, zoals hygiëne, anamnese, observatie, prognose, diagnose en therapie, zijn rechtstreeks van Hippocrates afkomstig. De verwevenheid met de natuur was bij Hippocrates essentiëel. Hij sprak vaak over het belang van schoon water, schone lucht en hygiëne bij de lichaamsverzorging als basis van gezondheid.
De reinigende aktiviteiten stonden bij de behandelingen van Hippocrates in een hoog vaandel, zoals de waterbehandelingen, de massages, het gesprek, de lucht- en lichttherapieën.

Hippocrates: ‘Wie de geneeskunst op de juiste wijze wil beoefenen moet nadenken over de jaargetijden, de werking die ervan kan uitgaan en over de plaats waar iemand woont. Ook maakt het verschil uit of een huis naar de zonsopgang of de zonsondergang gericht is. Zodra de geneesheer meer afweet van de leefomstandigheden, zullen ziekteverschijnselen geen geheimen meer bevatten.’

Hippocrates ging uit van 3 observaties:
1. ziekte wordt veroorzaakt door allerlei omgevingsinvloeden;
2. ziekte wordt opgeroepen door hetgeen men eet en door verstoringen in de vertering van het voedsel. Hippocrates schreef rust, dieet en purgeerkuren (purgeren=braken) voor;
3. ziekte kan men leren begrijpen door na te gaan hoe verschillende krachten in verhouding tot elkaar functioneren.

‘Het menselijk lichaam maakt zelf bloed, flegma (slijm), gele en zwarte gal aan. Deze elementen maken de natuur van het menselijk lichaam uit en via deze voelt de mens zich goed of niet goed in zijn gezondheidsbeleving.

Hippocrates zegt over observaties het volgende: ‘Mij lijkt dat de belangrijkste taak van de geneesheer de observatie is. Zodra de geneesheer erin slaagt de symptomen van de ziekte te herkennen en de zieke kan vertellen wat er met hem gebeurd is en daarop doorvraagt, zal de zieke vertrouwen in hem krijgen. De geneesheer moet dan kijken, luisteren, aanvoelen, weten en zonodig zwijgen.’ Hippocrates had in die tijd al een holistische kijk: ‘Alles staat met elkaar in verband. De natuur en het menselijk lichaam. Ziet de geneesheer dat over het hoofd dan kan er geen sprake zijn van een natuurlijke geneeskunst. Niet de geneesheer maar de natuur geneest. De geneesheer is de dienaar van de natuur. Hij mag alleen maar het natuurlijke proces ondersteunen.’

Hippocrates als psychotherapeut

Hippocrates was ook wat men noemt een psychotherapeut. ‘Het uitbreken van gevoelens bij een patiënt is minder te vrezen dan dat deze dof voor zich uit zit te broeden.’
Hippocrates werd eens geroepen bij koning Perdikkes, omdat deze depressief was. De hofartsen en droomuitleggers wisten er geen raad mee. De koning kon niet meer regeren en het volk maakte zich ernstig ongerust want de koning was zeer geliefd. Hippocrates kwam bij de koning en vroeg hem zijn totale levensverhaal, van zover als diens herinnering ging. Koning Perdikkes vertelde enige jeugdervaringen. Zo kwam hij bij een gebeurtenis op zijn 16e jaar. ‘Op mijn 16e werd ik verliefd op een mooi meisje, Phila. We waren samen heel gelukkig, maakten allerlei toekomstplannen en genoten van elkaars nabijheid. Mijn vader was jaloers op mij en nam na enige tijd Phila tot maîtresse. Onmachtig en diep bedroefd moest ik dit aanzien. Ik wilde iets doen, maar kon het niet. Mijn vader is allang dood, toch heb ik hem niet kunnen vergeven. Ik kan niet meer leven, want deze gedachten zijn gevangen in melancholie.’ Hippocrates zei tegen de koning: ‘Uw geest stond niet toe uw vader te vergeven, als u wilt kan ik u bijstaan dit verdriet te verwerken.’ De koning koos voor de hulp die Hippocrates bood.

Oude en moderne wijsheid

De opvattingen van Hippocrates over ziekte en gezondheid en de holistische kijk op de mens en over de juiste plek van de arts en andere hulpverleners, zijn nog volop actueel. Zijn zienswijze is helemaal van deze en komende jaren.
Het laatste woord is aan Hippocrates: ‘Een wijs mens vat gezondheid (geestelijk, lichamelijk en emotioneel) op als de grootste zegening van de mensheid. Dergelijke wijsheid groeit alleen bij mensen die wensen te leren van alle door henzelf doorgemaakte ziekten, stoornissen en verliesprocessen.’

Het Asklepion

Het Asklepion is 1000 jaar lang een gezondheidscentrum geweest met een opleiding voor priester/artsen en filosofen. Het was een soort bedevaartsoord waar men offerde voor eigen gezondheid. Het meest stond het Asklepion bekend om de ‘ziekenhuis’ functie. In 1899 deed de Duitse archeoloog onderzoek op die plek en ontdekte de resten van dat ziekenhuis. Op 4 km buiten de stad Kos ligt dit Asklepion op een heuvel. Door twee dichte rijen cypressen gaande gaan de gedachten naar het Asklepion, het hogere. Aangekomen bij de heuvel zien we dat het zeer grote Asklepion uit 3 niveau’s bestaat, verbonden door brede trappen.

Asklepion, reconstructie

Het eerste niveau bereikt men via 24 treden. Hier was een galerij voor het verblijf van patiënten. Er zijn nog vele nissen waar beelden stonden van de goden. Op dit niveau werd de patiënt, die vaak al een lange zeereis achter de rug had, om tot rust en bezinning te komen, slaap, ontspanning en onthouding aanbevolen.

Op het tweede niveau, na 30 treden, zijn resten van tempels van Apollo en Asklepios te zien. Op dit niveau bracht men de offers voor het onderhoud van de priesters. Hier nam men deel aan waterkuren, massages, dieetkuren en het uitspreken van gedachtes en gevoelens.

Op het 3e niveau, na 60 treden, stond de grote tempel van Apollo en kwamen patiënten voor de hypnotische slaap, de droomuitleg en het antwoord op de vraag ‘Wat is de zin van mijn ziekzijn’.

Asklepion heden

Zonder inzicht in de oorzaken van ziekzijn mocht de patiënt het Asklepion niet verlaten. Achter het Asklepion is nu ook nog steeds het zgn. heilige bos. Wanneer de artsen toen geen inzicht kregen in de zieke of ziekten, werden de mensen het bos ingestuurd. Het inzicht kwam daar dan als men zich daarvoor openstelde.

Bronnen:

wikipedia, Hyppocrates van Kos

www.natuurlijk-welzijn.org
Artikel Gerard Maas

Sexueele perversiteiten zijn afwijkingen van de geslachtsdrift; eenige door overdrijving, de meeste door misvorming van de sexueele neiging, of van de geslachtsdaad zelf. Zij verschijnen in verscheidene vormen; sommige kunnen zich groepeeren bij denzelfden persoon (polyperversen); zij komen voor in beide geslachten.

Satyriasis

Abnormaal sterke geslachtsdrift bij den man, door haar frequentie en hevigheid. Zij verwezenlijkt het type van den onverbeterlijken vrouwenverleider; bij sommigen brengt de geslachtbevrediging een soort van berusting door het verdwijnen van het angstgevoel waarvan ze bezeten zijn; in zulke mate dat de handelswijze als echt impulsief mag aangezien worden, zooals het geval is bij een aantal perversen.

Nymphomanie

Manziekte, ziekelijke verhooging van den geslachtsdrift bij de vrouw (furor uterinus ). Niets kan die vrouwen weerhouden: noch eer, noch raad, noch strenge maatregelen, noch opsluiting; zij leidt tot prostitutie en opbare zedenschennis.

Onanismus

Zelfbevlekking; stijgt tot een ziekelijke drift wanneer het blijft voortduren, of uiterst frequent gebeurt (tot menige keeren per dag); spelen met de hand, wrijven tegen voorwerpen of andere kunstmatige prikkeling van de uitwendige geslachtsdelen. Ergere gevallen zijn onanismus mutualis, of ook in groepen. Lastig om te verbeteren; de impulsiviteit speelt een sterke rol. Sommige onanisten trachten zich te veronstschuldigen door belachelijke voorwendsels; b.v. seminale overbelasting. Velen vervallen in obsessies en beschuldigingswaan (melancholie). Vertoont zich in beide geslachten.

Exhibitionismus

Het in ’t publiek blootleggen der geslachtsdelen, met of zonder masturbatie, erectie of ejaculatie. De abnormale aard is niet te betwijfelen, het geldt hier een echt doelloze daad van impulsieve natuur, onweerstaanbaar, beangstigend, gevolgd van ontspanning.
Het uitstallen gebeurt gewoonlijk in de tegenwoordigeheid van vrouwen of meisjes; meest op een geijkte manier, in dezelfde omstandigheden; bij het uitgaan van de schoolkinderen, achter een boom, op een eenzame plaats, op hetzelfde uur, tegenover dezelfde personen, op een bank, in een waterplaats, enz.
Sommige exhibitionisten kleeden zich op zulken wijze aan het ontblooten sneller gebeurt.
Bij de vrouw blijkt exhibitionismus niet voor te komen; het plots ontblooten bij de vrouw word gebruikt als een hoog-grove en beschimpende beleediging (in manie, in paranoia)

Sadismus

Sexueele wellust veroorzaakt of begunstigd door pijn te verwekken bij de vrouw; nijpen, bijten, wreede of gewelddadige of moorddadige handeling (Jack the Ripper in London)

Fetichismus

Hier word de wellust tot stand gebracht met het zien of het voelen van voorwerpen die aan de vrouw toebehoord hebben; schoenen, kousen, neusdoeken, ondergoed, haar, kleedingstukken; de fetichisten zoeken dit alles in te zamelen, te stelen,. Eenigen bekleeden zich met vrouwlijk ondergoed.
Fetichisme ziet men ook bij homosexueelen.

Necrophilie

Schenden, ontgraven en sexueele vergrijpen op lijken; ook genoemd Vampirisme (bloedzuigers). Moordenaars bezoedelen soms de vermoorde vrouw; ook wel uit eigen veiligheidsvooroordeel.

Bestialiteit

Het sexueele misbruik van dieren. Coïtus met beesten gebeurt soms in collectiviteiten.

De homosexualiteit of geslachtelijke omkeering

Zij bestaat in sexueel verkeer, met of zonder paring, met een partner van hetzelfde geslacht.
Bij den man; inversie, inverteerte; saturisme (de planeet); uranisme (urninde); pederastie (op het kind).
Bij de vrouw; lesbisme, lesbische liefde (het eiland lesbos); saphisme (dichteres Sapho); tribadisme (de Tribaden).
De volledige omkeering gaat gepaard met copulatie – intromissio penis in anum, coïtus analis, tusschen volwassenen; ook tusschen vrouwen wanneer er eene met een sterk ontwikkeld hermaphrodismus behept is.
Dikwijls is het pederastie: het verkeer van copulatie van man met knaap.
De omkeerings-handel neemt soms een walgelijken vorm aan (wat men trouwens ook ontmoet in perverse hetero-sexualiteit) besnuffelen, lekken! Coitus in buccam, cum ejaculatione!

Naast deze grove toestanden kent men ook lichte gevallen, in dewelke de perversiteit zich slechts bepaalt tot een homosexueele neiging: genoegen (platonisch) vinden in ’t gezelschap van mannen, van knapen, ze zoeken aan te raken, te streelen (bloote beenen van schooljongens), geschenken geven of kussen; het gebeurt ook dat het enkel bezien van den geliefden leidt tot zaadlozing.
Wederkeerig onanisme, nudisme in gemeenschap, treft men ook aan bij deze kleine homosexueelen.

Bij de volle omkeering onderscheid men: passieve pederasten (rol der vrouw) en actieve pederasten (rol van de man). Homesexueelen zoeken zich op, trachten elkaar te herkennen voor geheime teekens; treffen elkander aan in vereenigingen, in verdachte huizen, met wellustelingen en toxicomanen (cocaïne). Men beweert ook dat ze bals geven, waar de passieven zich in dameskleedij aanbieden, juist als voor een feest.

De diepe omkeer komt ook ten toon in de psychologie van de homosexueele: in zijn voorkomen dat iets vrouwlijks vertoont; zijn manieren, in zijn spraak, in zijn kleeding die gezocht, verfraaid en geparfumeerd is; in zijn bezigheden, ook in beroep; de vrouw neemt een mannelijk bedrijf aan (gyandrie – androgynie)
De inversie kan nog grondiger ingrijpen; dan vindt men somatische afwijkingen: physische feminiteit bij den man: fijn hoofdhaar, zachte huid, weinig behaard, ronde vormen, hypertrophie van de borsten (gynecomastie), lichte stem, breed bekken enz. Bij de vrouw vindt men virilisme; hypertrichose, baard en snor, sterke spieren. Hermaphrodisme kan er ook bijkomen. Dan spreekt men van bisexualiteit.

Verantwoordelijkheid

Meestal is het een kiesch vraagstuk. Inderdaad, buiten hunne geslachtsafwijking vertoonen de homosexueelen gewoonlijk geen grove geestesstoornis; zij leven in de maatschappij zonder gestoord te worden, want ze verduiken zorgvuldig hunne abnormale neigingen; zij oefenen een vak of beroep uit, somtijds geëerd, zoolang er geen schandaal uitbreekt; eenigen zelfs zijn getrouwd, hebben een aantal kinderen en naast hun rechtmatige familie, onderhouden zij nog hun homosexueele medemaat, schrijven hem brieven, sturen bloemen en geschenken en gaan met hem op reis.
Onder de sexueel-perversen zijn er twee soorten, die wij ten volle zullen verantwoordelijk verklaren.

1. Ten eerste, vermoeide of ontnuchterde hypersexueelen die hun wankele potentia trachten te doen opflakkeren;
2. Ten tweede, gelegenheids-homosexueelen die wegens gemis van vrouwen, zich bij mannen begeven; b.v. in mannen-gemeenschappen, bij reizigers, zeevaarders, soldaten, scholieren.

Onder diegenen die als onverantwoordelijk moeten aangezien worden, is er ook onderscheid te maken.

1. Ten eerste, de symptomatische perversiteiten; deze ontstaan op de basis van verscheidene psychosen: zwakzinnigheid, manisch-depressieve psychose, epileptische schemertoestanden; in dementies, senile, paralytische, praecox, traumatische. Verantwoordelijkheid is totaal uitgesloten.
2. Ten tweede, de primaire of essentieele perversiteit; de onverantwoordelijkheid bij die menschen, wordt afgeleid van de onweerstaanbaarheid van hun drift, van de onverbeterlijkheid van hun abnormale neiging, die reeds in de jongelingsjaren ontlook, niettegenstaande alle berouw, allen raad. De voorafgaande angstbeklemming vóór het feit, en de navolgende berustende ontspanning, zullen voor het advies den doorslag geven; te meer als zware familiale belasting, ontaardingsteekenen en onevenwicht-verschijnselen erbij gevoegd zijn.

Bron: Handboek der Psychiatrie
Door Dr. F. D’Hollander, Professor aan de Universiteit van Leuven.
Turnhout (belgie), N.V. Brepols, 1942

De homosexualiteit of geslachtelijke omkeering

Bron: Handboek der Psychiatrie
Door Dr. F. D’Hollander, Professor aan de Universiteit van Leuven.
Turnhout (belgie), N.V. Brepols, 1942

Zij bestaat in sexueel verkeer, met of zonder paring, met een partner van hetzelfde geslacht.
Bij den man; inversie, inverteerte; saturisme (de planeet); uranisme (urninde); pederastie (op het kind).
Bij de vrouw; lesbisme, lesbische liefde (het eiland lesbos); saphisme (dichteres Sapho); tribadisme (de Tribaden).
De volledige omkeering gaat gepaard met copulatie – intromissio penis in anum, coïtus analis, tusschen volwassenen; ook tusschen vrouwen wanneer er eene met een sterk ontwikkeld hermaphrodismus behept is.
Dikwijls is het pederastie: het verkeer van copulatie van man met knaap.
De omkeerings-handel neemt soms een walgelijken vorm aan (wat men trouwens ook ontmoet in perverse hetero-sexualiteit) besnuffelen, lekken! Coitus in buccam, cum ejaculatione!

Naast deze grove toestanden kent men ook lichte gevallen, in dewelke de perversiteit zich slechts bepaalt tot een homosexueele neiging: genoegen (platonisch) vinden in ’t gezelschap van mannen, van knapen, ze zoeken aan te raken, te streelen (bloote beenen van schooljongens), geschenken geven of kussen; het gebeurt ook dat het enkel bezien van den geliefden leidt tot zaadlozing.
Wederkeerig onanisme, nudisme in gemeenschap, treft men ook aan bij deze kleine homosexueelen.

Bij de volle omkeering onderscheid men: passieve pederasten (rol der vrouw) en actieve pederasten (rol van de man). Homesexueelen zoeken zich op, trachten elkaar te herkennen voor geheime teekens; treffen elkander aan in vereenigingen, in verdachte huizen, met wellustelingen en toxicomanen (cocaïne). Men beweert ook dat ze bals geven, waar de passieven zich in dameskleedij aanbieden, juist als voor een feest.

De diepe omkeer komt ook ten toon in de psychologie van de homosexueele: in zijn voorkomen dat iets vrouwlijks vertoont; zijn manieren, in zijn spraak, in zijn kleeding die gezocht, verfraaid en geparfumeerd is; in zijn bezigheden, ook in beroep; de vrouw neemt een mannelijk bedrijf aan (gyandrie – androgynie)
De inversie kan nog grondiger ingrijpen; dan vindt men somatische afwijkingen: physische feminiteit bij den man: fijn hoofdhaar, zachte huid, weinig behaard, ronde vormen, hypertrophie van de borsten (gynecomastie), lichte stem, breed bekken enz. Bij de vrouw vindt men virilisme; hypertrichose, baard en snor, sterke spieren. Hermaphrodisme kan er ook bijkomen. Dan spreekt men van bisexualiteit.

Verantwoordelijkheid

Meestal is het een kiesch vraagstuk. Inderdaad, buiten hunne geslachtsafwijking vertoonen de homosexueelen gewoonlijk geen grove geestesstoornis; zij leven in de maatschappij zonder gestoord te worden, want ze verduiken zorgvuldig hunne abnormale neigingen; zij oefenen een vak of beroep uit, somtijds geëerd, zoolang er geen schandaal uitbreekt; eenigen zelfs zijn getrouwd, hebben een aantal kinderen en naast hun rechtmatige familie, onderhouden zij nog hun homosexueele medemaat, schrijven hem brieven, sturen bloemen en geschenken en gaan met hem op reis.
Onder de sexueel-perversen zijn er twee soorten, die wij ten volle zullen verantwoordelijk verklaren.
1) Ten eerste, vermoeide of ontnuchterde hypersexueelen die hun wankele potentia trachten te doen opflakkeren;
2) Ten tweede, gelegenheids-homosexueelen die wegens gemis van vrouwen, zich bij mannen begeven; b.v. in mannen-gemeenschappen, bij reizigers, zeevaarders, soldaten, scholieren.

Onder diegenen die als onverantwoordelijk moeten aangezien worden, is er ook onderscheid te maken.
1) Ten eerste, de symptomatische perversiteiten; deze ontstaan op de basis van verscheidene psychosen: zwakzinnigheid, manisch-depressieve psychose, epileptische schemertoestanden; in dementies, senile, paralytische, praecox, traumatische. Verantwoordelijkheid is totaal uitgesloten.
2) Ten tweede, de primaire of essentieele perversiteit; de onverantwoordelijkheid bij die menschen, wordt afgeleid van de onweerstaanbaarheid van hun drift, van de onverbeterlijkheid van hun abnormale neiging, die reeds in de jongelingsjaren ontlook, niettegenstaande alle berouw, allen raad. De voorafgaande angstbeklemming vóór het feit, en de navolgende berustende ontspanning, zullen voor het advies den doorslag geven; te meer als zware familiale belasting, ontaardingsteekenen en onevenwicht-verschijnselen erbij gevoegd zijn.

Bron: Beknopte psychiatrie voor sociaal werkenden, Dr. F.M. Havermans,
Romen & Zonen, Roermond, 1940
Dr. Havermans was Geneesheer aan de Psychiatrische inrichting “St. Servatius” te Venray.

Casus

Patiënt O. heeft in den huiselijken kring groote opschudding verwekt. Hij woont samen met zijn moeder, zijn grootmoeder en een tante. Hij is twintig jaren oud, door de vrouwen zeer verwend en kinderachting opgevoed. De vader van O. is vroeg gestorven. Nadat de patiënt al eenige dagen vreemd heeft gedaan, wordt hij op zekeren nacht wakker en meent de H. Maagd in zijn kamer te zien. Zij lacht hem toe en noemt hem haar zoon. Den volgenden dag verkeert de patiënt in een soort extase: hij staart onbewogen voor zich uit, spreekt niet, maar heft de handen zegenend omhoog; alles tot groote verbazing van de drie vrouwen.
Op hun aandringen verteld O. dat de Christus in hem herboren is. Deze mededeeling verwerkt natuurlijk groote ontsteltenis, maar de vrouwen komen diep onder den indruk, wanneer zij het verhaal over de verschijning horen. Dit verhaal, tezamen met het “verheven” gedrag van O. doet allereerst de tante in haar overtuiging wankelen. Tenslotte meent zij, dat de wedergeboorte van Christus heel goed mogelijk moet zijn, want “er staat geschreven, dat Christus op aarde zal wederkeeren”.
De verschijningen aan O. keeren regelmatig terug en hij krijgt het bevel een nieuw geloof te gaan verkondigen. Na eenigen tijd meenen ook de vrouwen, alweer met de tante aan het hoofd, de verschijningen te zien. Zij onderwerpen zich nu onvoorwaardelijk aan de bevelen van den nieuwen Heiland: zij liggen heele nachten op den steenen vloer te bidden, zingen onafgebroken kerkelijke gezangen, geven al hun bezit weg aan de armen.
Tenslotte is de zwaar hallucinerende O. naar een gesticht gebracht. De vrouwen worden daarna weer gauw normaal. Alleen de tante twijfelt nog aan de krankzinnigheid van haar neef.

Dit is een voorbeeld van psychische besmetting. Onze patiënt O. heeft zijn tante, moeder en grootmoeder besmet met een geestesstoornis. Toen de bron van besmetting door een gestichtopname verwijderd was, verdween ook vrij spoedig de geestesstoornis bij de drie vrouwen.

Gewoonlijk vindt men zulke psychische besmettingen bij domme menschen, die op een afgelegen plaats, ver van de overige wereld samenwonen en die voortdurend in nauw contact met elkaar staan.

Door de isolatie krijgen zij niet genoeg “tegengift” ter bestrijding van de abnormale ideeën, die hun zwak verstand dreigen te overweldigen. Meestal handelen de ziekelijke ideeën over godsdienstige problemen. De aanvoerder, dus de eerste krankzinnige, noemt zich een nieuwen profeet, die zijn bevelen rechtstreeks uit den hemel krijgt. Zijn bevelen zijn dus van goddelijken aard, en moeten beslist opgevolgd worden. De besmette omgeving neemt dit alles aan, voert de bevelen uit, zelfs wanneer de moord op één hunner –of op een buitenstaander- zou worden gelast. (van dit laatste bestaan enkele voorbeelden in de historie).

Een contactpsychose of psychische besmetting is dan ook zeer gevaarlijk, omdat hier een massa door een ziekelijk idee bezeten wordt. Niet alleen zweept de aanvoerder zijn volgelingen op, maar na eenigen tijd zwepen de volgelingen elkaar op en kunnen zoo tot zeer ernstige daden komen. Directe verwijdering van den aanvoerder, van den besmettingshaard dus, is dringend gewenscht. Ter waarschuwing voegen wij hier aan toe, dat natuurlijk niet iedere verkondiger van een nieuw geloof persé krankzinnig moet zijn. Men moet dit afleiden uit den inhoud van den godsdienst, uit de bronnen waarop hij zich beroept, en uit de verdere gedragingen van den profeet. Een beslissing kon ons soms voor groote moeilijkheden plaatsen.

In oorlogstijd is het nuttig te wijzen op de besmettelijkheid van de paniekstemming, en van daaruit voortvloeiende handelingen (wild wegvluchten, desnoods ten koste van andermans lijf en goed; verlamd, en wezenloos achterblijven op uiterst gevaarlijke plaatsen). Afdoende maatregelen tegen deze contactpsychose zijn moeilijk te treffen. Toch kan zelfs in oorlogstijd een goede organisatie nuttig werk verrichten, wanneer b.v. de eerste lijders aan een paniek door hiertoe bevoegden direct van de straat gehaald worden.

Rehabilitatie: wat betekent het en voor wie is het bestemd?

Wij gebruiken psychosociale rehabilitatie ( (hierna te noemen ‘rehabilitatie’) specifiek in het kader van ondersteuning bieden aan mensen die te maken hebben met langdurige, vaak blijvende psychiatrische aandoeningen (hierna spreken we van cliënten). Voorbeelden van deze aandoeningen zijn: schizofrenie of manisch-depressieve stoornissen.

Het algemene begrip rehabilitatie betekent letterlijk “eerherstel”. Het onrecht dat mensen met een psychiatrische ziekte is aangedaan betreft het gegeven dat zij door ‘de maatschappij’ niet gezien en behandeld worden als mensen met een ziekte of een beperking, maar als zieken, waarbij vaak ook nog het stigma van een verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis een -historische- belasting vormt.

Mensen met een ziekte of met psychosociale beperkingen hebben ook mogelijkheden, talenten en toekomstverwachtingen. Door alleen naar ‘de ziekte’ te kijken wordt een deel van het mens-zijn hen ontnomen. Vanuit de psychosociale rehabilitatie kijken we vooral naar het gezonde deel, naar de talenten en mogelijkheden.

Hierbij valt het op dat cliënten het begrip rehabilitatie soms als onprettig ervaren: “ik heb toch niks verkeerd gedaan? Waarom moet ik dan gerehabiliteerd worden?”. Dit klopt natuurlijk ook: rehabilitatie in de letterlijke betekenis van ‘eerherstel’ moet zich in belangrijke mate richten op de maatschappij: op anderen. Zolang cliënten nog vooral gezien worden als een ziek persoon i.p.v. een persoon met een ziekte, zullen activiteiten gericht op rehabilitatie nodig zijn. Daarbij is het niet ondenkbaar dat het woord ‘rehabilitatie’ in de loop der jaren verdwijnt en synoniem wordt met “goede zorg”, maar ondenkbaar is dat de ideële betekenis ooit zal verdwijnen.

Rehabilitatie: wat houdt dat in?

Zoals gezegd: rehabilitatie heeft meerdere betekenissen. Hoe wordt er nu zoal over rehabilitatie gesproken? Eerst worden een aantal voorbeelden genoemd.

Rehabilitatie wordt vooral gezien als een bejegening, een ‘goede houding’ naar de cliënten. Hierbij komen begrippen aan de orde als: respect, gelijkwaardigheid, serieus nemen en zelf (weer) keuzes kunnen maken.
Rehabilitatie wordt ook gezien als een methodiek: een stapsgewijze manier van werken die erop gericht is om cliënten te ondersteunen bij het vorm geven van een leven naar eigen opvattingen, of: het ondersteunen van het herstel van cliënten, herstel van eigen waarde, van zinvolle activiteiten en betekenisvolle relaties.

Rehabilitatie wordt ook gezien als een manier waarop e.e.a. georganiseerd wordt. Zo zijn er allerlei rehabilitatie-projecten. Deze projecten kunnen variëren van projecten van hulpverleners (speciale woonvormen of dagbestedingsprojecten of thuiszorg-projecten) tot projecten die door cliënten zelf worden ge-rund: de zgn. ‘consumer-run-projecten’. Een andere betekenis van rehabilitatie als ‘organisatie-vorm’ is dat de organisatie waarin cliënten hulp ontvangen en hulpverleners werken gericht moet zijn op deze processen. Ook wanneer er geen speciale projecten zijn, moet de organisatie zich a.h.w. voortdurend plooien om de cliënten en de hulpverleners. Omdat elke cliënt anders is, zal de organisatie ook in hoge mate flexibel moeten zijn. In de praktijk komt dit vaak neer op het slechten van de bureaucratie en ‘ eilandjes-cultuur’ binnen vooral grote organisaties.

Het doel van rehabilitatie wordt vaak gezien als: het de cliënt in staat stellen om weer de door hem / haar gewenste normale menselijke rollen te vervullen. Veel cliënten hebben alleen de rol van ‘patiënt ‘nog. Daarbij valt op dat hulpverleners en cliënten soms gevangen zitten in een rollen-patroon: de hulpverlener als ‘beter-weter’ en de cliënt als ‘patiënt’. Rehabilitatie-processen richten zich op het weer vervullen van rollen als: vriend, lotgenoot, familielid, verenigingslid etc.
Dit houdt in dat de hulpverlening ‘vermaatschappelijkt’ moet worden: meer ‘gewoon’ en minder medisch. Niet alles moet bekeken en georganiseerd worden vanuit ziekte en problemen. Ook dit vraagt dat organisaties fundamentele veranderingen doormaken.

Vanuit de Integrale Rehabilitatie Benadering, die de basis is voor het werk van STORM, wordt rehabilitatie gezien op alle hierboven beschreven niveau’s.

Rehabilitatie begint eerst en vooral met een basishouding naar en een bejegening van de cliënt als mens met mogelijkheden en beperkingen, met wensen, talenten en toekomstperspectief.

Cliënten zelf laten voortdurend weten hoe belangrijk het voor hen is om weer serieus genomen te worden. Dit houdt ook in : weer eigen keuzes te kunnen maken. En: daarbij ook echte steun te ontvangen. Dit is en blijft de kern van rehabilitatie: de cliënt steunen bij het (weer) leiden van een leven naar eigen mogelijkheden en opvattingen.

En soms is het daarbij handig om een goede werkmethodiek te hebben. Zo’n werkmethodiek kan het Systematisch Rehabilitatiegericht Handelen (S.R.H.) zijn. Deze methodiek is ontwikkeld vanuit het gedachtegoed van de Integrale Rehabilitatie Benadering.

De samenwerking tussen cliënt, belangrijke netwerk-personen en hulpverleners (ook wel omschreven als ‘de triade’) moet natuurlijk ondersteund worden vanuit de organisatie: vandaar dat er ook een vierde partij van belang is, namelijk: bezielende managers.

Samengevat: rehabilitatie kan gezien worden op verschillende niveau’s. De kern is en blijft de samenwerking tussen gelijkwaardige partners, zoals aangegeven in het hieronder afgebeelde plaatje:

Definities

Internationaal zijn er twee veel geciteerde definities van rehabilitatie in omloop. Bennett (1978) definieert rehabilitatie als
“het proces waarbij een psychisch gehandicapt persoon geholpen wordt om van zijn resterende vermogens zo goed mogelijk gebruik te maken, zodat hij of zij op een optimaal niveau kan functioneren in een zo normaal mogelijk kader.”

Anthony e.a. (1990) stelt als het doel van psychiatrische rehabilitatie “om het functioneren van personen met psychiatrische handicaps zodanig te verbeteren dat ze succesvol en tot hun tevredenheid kunnen wonen, leren en werken in de milieus van hun keuze met de minste mate van professionele hulp.”

Het verschil tussen beide benaderingen is dat Bennett de resterende vermogens als uitgangspunt neemt. Het onvermogen wordt geaccepteerd en rehabilitatie is erop gericht de mate van gehandicapt zijn zo veel mogelijk te verkleinen. Anthony daarentegen legt meer de nadruk op verbeteren van het functioneren. Zijn accent ligt meer op het verminderen van de beperkingen. Je zou kunnen zeggen dat er bij Anthony meer sprake is van revalidatie. Dit klinkt ook door in de definitie die Van Weeghel en Zeelen (1990) geven: “Rehabilitatie omvat het proces waarbij door middel van hulpverlening en door middel van beïnvloeding van de omgeving een bijdrage wordt geleverd aan het herstel of de uitbreiding van de handelingscompetentie van de cliënt in zijn woon-, werk- en leefomstandigheden.”

Storm Rehabilitatie omschrijft psychosociale rehabilitatie als het proces waarin activiteiten plaatsvinden die erop gericht zijn om een persoon met psychosociale beperkingen te helpen diens levenskwaliteit en zelfzorgvermogen zo groot mogelijk te laten zijn, teneinde zowel persoonlijk als maatschappelijk tot tevredenheid te kunnen functioneren in woon- werk- en andere milieus van keuze.

Bron: Storm rehabilitatie. Voor de website zie GGZ links elders op deze site.