(1902) Derde Voorlezing

Psychisch gevoel. Perverse psychische gevoelens. Sexueele perversiteiten

Bron: Voorlezingen over Psychiatrie voor studenten, artsen en juristen
Door Dr. JWH Wijsman,
Uitgeverij Scheltema & Holkema’s boekhandel, 1902

Heeft op zeer jeugdigen leeftijd mutueele masturbatie plaats gehad en is die voortgezet, dan kan bij onvolkomen ontwikkeling van het etisch gevoel, sexueele inversie, d.w.z. uitsluitend homo-sexueele neiging tot stand komen.
Mutueele masturbatie door gelijkslachtelijke individuen beoefend, is een tegennatuurlijke wijze van bevrediging der geslachtsdrift: in het homosexueel verkeer word zij zeker het menigvuldigst toegepast.

Coitus in ore (orale sex), inter femora ( geslachtelijke bevrediging tussen de dijen), in ano (anale sex) zijn verder gebruikelijk in den homosexueelen omgang; die in ano wel het minst. Moll spreekt, bij mannen, van paederastie (peaderast=knapenschenner) wanneer de coïtus in ano (anale sex), van uranisme (homosexualiteit) wanneer hij op een andere manier plaats heeft.
Bij vrouwen worden in het onderling verkeer manueele aanrakingen als tribanisme (het tegen elkander wrijven der vrouwelijke geslachtsdelen), cunnilingus (orale sex) als saphisme (lesbische liefde) bestempeld.

Inversie der geslachtsdrift kan bij volkomen gezonde, niet voorbeschikte personen alleen dan voorkomen, wanneer zij op jeugdigen leeftijd, alvorens het ware besef der handeling te hebben, bij ongeluk in aanraking zijn gekomen met een als onderwijzer optredend paederast of uranist. Evenzoo als bij die volken der oudheid of nog bestaande oostersche volken, waar paederastie algemeen in zwang was, naast homosexuele tevens heterosexuele driften voorkwamen, kan hier gelijktijdig een neiging tot omgang met ongelijkslachtelijke personen te voorschijn treden. (psychische hermaphrodisie v. Krafft-Ebing). Psychische hermaphrodisie doet zich ook aangeboren voor.

Sexuele inversie vertoont zich, zoo zij aangeboren is nevens meerdere psychische afwijkingen. Sommige homosexuelen leggen neigingen en smaak aan den dag voor dingen en bezigheden, welke eigendommelijk zijn voor het andere geslacht dan dag waartoe zij behoren.
Zoo verkiezen de mannelijke in hun jeugd het spelen met een pop, het vervaardigen van poppenkleeren en handwerkjes boven de gewone jongensspelen, zij houden er van, als zij de kans slechts schoon zien, om meisjeskleeren aan te trekken; op rijper leeftijd blijft hun dit bij, zij maken evenals vele vrouwen, van allerlei kunstmiddeltjes gebruik om zich zoo mooi mogelijk te maken, koesteren een overdreven zorg voor hun, zoo veel als dit slechts gaat, naar vrouwenmodel vervaardigde kleeding (laag uitgesneden boorden, korte onderbroeken, zijden kousen, fransche hakken enz); zij verzamelen, gelijk vrouwen, allerlei nesterijtjes om op étagères te plaatsen, tooien zich met goud en juweelen. Vele kiezen beroepen welke gemeenlijk door vrouwen worden uitgeoefend: zij worden dameskleermaker, dameshoedenmaker enz)
Men noemt dit effeminatie. Van androgynie spreekt men wanneer het individu daarbij nog door gelaatsvorm, baardeloosheid, klankwijziging der stem, houding, breede heupen, bewegingen, onwillekeurig aan een vrouw doet denken. Men hoede zich evenwel om bloot op het uiterlijk, inversie van den geslachtszin aan te nemen; niet weinigemannen toch, die den vrouwlijken habitus vertoonen zijn, wat sexueele neigingen aangaat, geheel normaal.

In den Kaukasus komt volgens Beard vervrouwelijking somwijlen tot stand bij volkomen goed ontwikkelde mannen: de baard valt uit, lichaamskracht en energie worden minder, de stemverkrijgt een hooger timbre, de geslachtsorganen atrophieeren, smaak voor vrouwelijke bezigheden begint zich te ontiwikkelen en ten slotte wordt alleen vrouwelijke arbeid verricht.
De Pueblo-indianen in Nieuw Mexico zouden ten behoeve hunner godsdienstige plechtigheden kunstmatig krachtige mannen tot een staat van effeminatie brengen; door veelvuldig herhaald masturberen en bijna onophoudelijk rijden op ongezadelde paarden, worden de toekomstige “mujerados” gelijk zij genoemd worden zoodra het doel bereikt is, neurasthenisch en impotent gemaakt. Eerst zouden de testes atrophieeren en dan langzamerhand een verandering in karakter en gewoonten tot stand komen, welke geheel den stempel van het vrouwelijke dragen. Zooals v. Krafft-Ebing opmerkt, wordt niet vermeld of ook sexueele inversie zich ontwikkeld.

Moll wijst op de groote neiging tot liegen, welke homosexualen aan den dag leggen. Wanneer men evenwel aanneemt dat geslachtelijke inversie op zichzelf reeds een teeken is, dat wijst op een niet normaal functioneerend cerebrum, dan ligt het voor de hand dat daarnevens nog andere ontaardingssymptomen, psychische of physische zullen optreden.

Bepaalde teekenen waaraan homosexualen elkander onmiddellijk zouden kennen, bestaan, zooals velen mij verzekerden, niet. Volgens Paul Blocq richten uranisten, zoodra zij zich niet gadegeslagen achten, onwillekeurig den blik in de richting waar zij vermoeden dat de penis, van dengeen met wien zijn zich onderhouden, zich bevindt; hij acht dit niet onbelangrijk ter herkenning.

Bij de paedicatio spelen sommigen uitsluitend, hetzij actieven, hetzij passieven rol; anderen daarentegen treden beurtelings actief of passief op. Niet weinig passieve paederasten (kyneden) lijden aan verschillende aandoeningen van het rectum (nieuwvormingen, ulceraties, rhagaden, enz). De anus infundibuliformis waaraan Tardieu zulk een groote beteekenis hechtte om passieve paederastie te herkennen, bezit, ook volgens Brouardel en Tarnowsky slechts betrekkelijke waarde; hetzelfde geldt van het verstreken zijn der radiaire huidplooien rondom den anus. Tarnowsky acht het veel meer zeggend als bij exploratie van het rectum blijkt, dat de m. sphincter ani geringen tonus bezit.

Ook onder de tot homosexualiteit geneigde vrouwen treft men er aan, in wier smaak, uitspanningen en kleeding van jongs af aan iets manachtigs doorschemert en die zich kenmerken door het gemis van alle eigenschappen welke iets specifieks vrouwelijks bezitten (viraginiteit). Zij zijn niet overgevoelig, hebben geen kuurtjes, kennen behaagzucht nog koketterie. Wanneer daarbij nog het uiterlijk aan den man herinnert door gang, houding, gelaatstrekken en zware stem; het bekken een mannelijk type vertoont, de borsten weinig ontwikkeld zijn, kortom alle vrouwlijks ontbreekt, dan noemt v. Krafft-Ebing die vrouwelijke dragonders “gynandria”. Moll wijst er op dat sterke haargroei in het gelaat bij vrouwen volstrekt geen aanduiding is voor abnormale geslachtsdrift.

Liefdebanden worden door homosexualen onder elkander veelvuldig aangeknoopt; alles wat bij liefde tusschen ongelijkslachtigen in het spel kan wezen (ijverzucht, enz) doet zich ook daarbij voor, ja, de hartstochten zijn niet zelden wilder en heviger.
Enkele homosexualen koesteren een waren afschuw van niet tot hetzelfde geslacht behoorende personen; anderen hebben dit niet, doch zijn volkomen onverschillig.Niettegenstaande dat zijn er toch tot de laatste categorie behoorende homosexualen, die een huwelijk sluiten, de vrouwen om een positie, een onderdak te krijgen, de mannen meest om redenen van geldelijke aard.

Ofschoon homosexualen de kwaal waaraan zij lijden gewoonlijk niet zoo heel grif bekennen, valt de moeielijkheid om hun een bekentenis te ontlokken dikwijls mede, wanneer men, bij vermoeden, niet schuwt het kind bij den waren naam te noemen. Aanbevelenswaardig is om in den aanvang van het onderhoud, hen over hun droomen aan het praten te krijgen; de inhoud daarvan verraadt toch niet zelden de, in wakenden toestand voorhanden, aandrift tot omgang met gelijkslachtigen individuen.